Archeologie

Beschrijving modules

Antieke numismatiek
In deze cursus staan een aantal kernthema’s uit het huidige archeologisch-numismatische veld ter discussie. Deze worden aan de hand van een aantal hoorcolleges ingeleid en toegelicht, waarna de studenten zelf een referaat houden en een essay schrijven over een onderwerp dat binnen een van de thema’s valt. Kernthema’s zijn onder andere de structuur van de overheidsfinanciën in het Romeinse rijk, banken en krediet in de Oudheid, de rol van geld in rituele contexten, geld en propaganda en de impact van Romeins geld op de samenlevingen in de noordwestelijke provincies van het rijk. Er wordt in de referaten/essays gestreefd naar een synthese van archeologische, historische en epigrafische bronnen.

Archeologie en GIS
In dit college wordt de toepassing van GIS in de archeologie behandeld. De nadruk ligt op het gebruik bij opgravingen, surveys, en in regionale analyses (o.m. predictive modelling; landschappelijke analyse). Het praktisch gedeelte omvat leren werken met ArchGIS, en het uitvoeren van ruimtelijke analyses. Daarbij wordt ook aandacht geschonken aan programmeervaardigheden.

Archeologie in het Malta-tijdperk
Centraal in dit college staat de hedendaagse archeologische praktijk in Nederland ook wel de ‘Malta-archeologie’ genoemd. Het ontstaan van het bestel, de verschillende partijen daarbinnen, de kwaliteitsinstrumenten en de werking van de ‘markt’ komen uitgebreid aan bod. Gekozen is voor een praktijkgerichte opzet, waarin gastdocenten college geven over een specifiek thema.

Archeologie van Romeinse religie
De expansie van Rome van stadstaat aan de Tiber tot wereldrijk bleef niet zonder gevolgen voor het religieuze leven van Rome zelf en de door haar gedomineerde gemeenschappen (twee-richtingverkeer). In deze cursus verwerf je inzicht in de grondprincipes van de Romeinse religie in zowel Rome als de Romeinse provincies en in de wijze waarop veranderingen in religieuze voorstellingen of rituele praktijken in het Romeinse rijk tot stand kwamen. In discussiecolleges reflecteer je op de waarde van veel gebruikte begrippen en analytische kaders. Door middel van bescheiden eigen onderzoek verwerf je vaardigheden in de interpretatie van archeologische vondsten en sporen van Romeinse heiligdommen in Rome, Italië of de provincie. De precieze thematiek van het college wisselt en omvat onder meer de plaats van oriëntaalse culten in de lokale panthea van het rijk, verschillende uitdrukkingswijzen van initiatierituelen, en religie en genderrollen.

Archeologisch veldwerk Mediterrane wereld
Je deelname aan een veldwerkcampagne (opgraving en/of survey) is gericht op het zelfstandig kunnen uitvoeren van veldwerktechnieken, meedenken over in het veld te nemen beslissingen, en het opstellen van een schriftelijk rapport in het Engels dat de belangrijkste veldactiviteiten en het proces van oordeelsvorming en interpretatie beschrijft. Het kan gaan om veldwerk dat de VU jaarlijks organiseert, maar je kunt ook deelnemen aan veldwerk buiten de VU

Biografie van het landschap
In de praktijk worden de disciplines die zich met het cultuurhistorisch erfgoed bezighouden, archeologie, architectuurgeschiedenis en historische geografie, steeds vaker met elkaar en hun specifieke kennis geconfronteerd bij het geven van adviezen over behoud, beheer en hergebruik van het historische landschap. Het begrip biografie van het landschap kan daarvoor een gemeenschappelijke benadering vormen. In de colleges wordt het toegelicht als theoretisch concept en vanuit de perspectieven van de drie genoemde disciplines. Aan de hand van literatuur bestuderen studenten verschillende interpretaties van het begrip en leren het toe te passen op een zelf gekozen onderwerp vanuit hun eigen discipline, terwijl ze de andere twee in hun betoog betrekken. Tijdens een dagexcursie wordt het begrip getoetst aan de praktijk.

Buitenlandse excursie / Themacollege
De excursie en het themacollege worden steeds om het jaar gegeven.
Excursie: In het jaar dat er een excursie plaats vindt, kies je voor een bezoek aan een specifiek gebied in hetzij de Mediterrane wereld hetzij Noordwest- of Centraal-Europa. In beide gevallen wordt de excursie voorafgegaan door een werkcollege waarin je je met je medestudenten voorbereidt op bepaalde onderzoeksthema’s die met het gebied verbonden zijn. De schriftelijke verslagen daarvan fungeren tevens als excursiegids. De excursie zelf duurt ongeveer 10 dagen. Uitleg wordt gegeven door de deelnemers of onderzoekers die ter plekke werkzaam zijn.
Themacollege: Sinds het einde van de 19de eeuw worden de veranderingen in de samenlevingen onder Romeinse bestuur in de vakliteratuur en daarbuiten bondig samengevat met de term ‘romanisering’. Tijdens dit college worden de grondslagen van de verschillende posities in dit debat verkend. Dat doen we deels aan de hand van theoretische literatuur, deels op basis van casestudies uit alle delen van het Romeinse rijk. Je verzorgt een korte presentatie en de collegereeks wordt afgesloten met een essay.

Geld en Erfgoed
Deze module richt zich op de analyse van de wisselwerking tussen de domeinen van economie en erfgoedzorg in de hedendaagse maatschappij. Geconstateerd kan worden dat de overheid zich steeds verder terug trekt uit de zorg voor het erfgoed en veel heil verwacht van een nauwe(re) betrokkenheid van cultuur en markteconomie. Uit tal van voorbeelden blijkt echter dat de omzetting van middelen uit de sfeer van vraag en aanbod – veelal in de vorm van geld – naar het domein van erfgoed – of omgekeerd - geen vanzelfsprekende zaak is. In deze module zal niet alleen studie gemaakt worden van de oorsprong en omvang van het geld dat omgaat in de zorg voor erfgoed in Nederland, maar ook van regels en procedures met betrekking tot de (on)mogelijkheid van de inwisselbaarheid van geld en de objecten van erfgoedzorg.

Historisch landschap en archeologisch erfgoed
In deze cursus komen theoretische, historiografische en praktische onderwerpen aan de orde die samenhangen met de belangstelling en de zorg voor historische landschappen en archeolo¬gisch erfgoed. In het theoretische deel wordt onder meer aandacht geschonken aan recente erfgoedopvattingen. Het historiografische deel behandelt de geschiedenis van de archeo¬lo¬gi¬sche monumentenzorg en de belangstelling voor het historische natuur- en cultuurlandschap. Praktijk¬on¬der¬delen bevatten onder meer de programma's en wet- en regelgeving voor de omgang met  landschappen en archeologische monumenten, zoals methoden van waardering en selectie, restauratie, herbestemming en instandhouding. De cursus bestaat uit hoorcolleges en discussies die worden aangestuurd door beeldmateriaal zoals tv-documentaires.

Homerisch Griekenland
In dit college kijken we vanuit een specifiek archeologische optiek naar de Ilias en Odyssee van Homerus (in vertaling!). Na een methodologische en theoretische inleiding op de problematiek rond de relaties tussen epiek en archeologie, nemen we bepaalde aspecten van de materiële cultuur in de epiek onder de loep. We kijken daarbij vooral naar de sociale en culturele betekenissen en betekenisgeving van materiële cultuur. Dat doen we aan de hand van thema’s als objecten en uitwisselingen, materiële cultuur en herinnering, mens en landschap, de symboliek van de bebouwde omgeving, en gender en materiële cultuur.

Latijnse epigrafie, basis cursus 
Uit alle delen van het Romeinse rijk kennen we velen duizenden Latijnse inscripties die een schat aan informatie bevatten, maar tegelijkertijd door hun vele afkortingen niet direct toegankelijk zijn voor de onderzoeker. Deze cursus beoogt je de elementaire beginselen van de Latijnse epigrafie bij te brengen, je wegwijs te maken in de belangrijkste handboeken, corpora en elektronische databanken van de Latijnse epigrafie en je een idee te geven van het specifieke karakter van de epigrafische cultuur uit de Romeinse keizertijd. De cursus bestaat uit twee inleidende hoorcolleges en vijf werkcolleges waarin een selectie van latijnse (graf)inscripties uit zowel de Romeinse provincies als Italië, m.n. Ostia, worden gelezen.

Latijnse epigrafie
Deze cursus biedt een verdieping van de basiskennis Latijnse epigrafie: je maakt kennis met de beginselen van prosopografisch onderzoek en verdiept je aan de hand van concrete voorbeelden in municipale, ridderlijke en senatoriale carrières. Doel is niet alleen inzicht te verwerven in de loopbaanontwikkeling van de Romeinse elite, maar ook in haar handel- en denkwijzen. Bijzondere aandacht gaat daarom uit naar de specifieke ruimtelijke context van de inscripties en de conclusies die daaraan zijn te verbinden voor de relatie tussen de opdrachtgever¸ de boodschap van tekst en monument en het beoogde publiek. Thema’s die worden aangesneden omvatten onder meer patronage, de omgang met de dood en de organisatie van culten.

Masterscriptie archeologie
Met de scriptie geef je er blijk van in staat te zijn volgens wetenschappelijke normen archeologisch onderzoek te doen dan wel in de studie een eigen visie op (de omgang met) archeologisch erfgoed te hebben ontwikkeld.

Perspectives on Ancient Landscapes
Deze cursus biedt een brede blik op recente theoretische debatten in het archeologische onderzoek van antieke landschappen, alsook op methoden en technieken in landschapsstudies. Invloedrijke benaderingen, waaronder de Biografie van het Landschap, de Annales School en Landschap & Sociale Identiteiten, zullen de revue passeren. De verschillende thema’s en perspectieven worden verdiept aan de hand van case studies uit de Mediterrane Wereld en Noordwest Europa.

Research Seminar
Research Seminar is een verplichte module die zich uitstrekt over de perioden 1 t/m 3 en bestaat uit lezingen (eens per twee weken) door onderzoekers van binnen en buiten de VU. Studenten bereiden beurtelings een of meer lezingen voor aan de hand van vooraf opgegeven literatuur, fungeren als referenten bij de lezing en schrijven na afloop een essay.

Uitwerking basisgegevens
College Uitwerking basisgegevens bij Westeuropese archeologie is bedoeld als een individueel onderdeel ter ondersteuning van bepaalde scripties met een bovennormale investering in de inventarisatie en bewerking van basisgegevens.

Uitwerking Mediterraan veldwerk
Onder leiding van een van de stafleden ga je aan de slag met veldwerkgegevens uit een lopend veldwerkproject (opgraving en/of survey). Je leert hoe je die gegevens moet beschrijven, analyseren en interpreteren, en ze vastleggen in een verslag. Deze module kun je individueel volgen en op elk gewenst tijdstip in laten gaan.

Uitwerken en publiceren van opgravingsgegevens 
In deze cursus leren studenten een basisrapportage schrijven over een nog ongepubliceerde opgraving. Het hele proces van het uitwerken van veldgegeven, analyse en rapportage wordt hierbij doorlopen, waarbij de studenten als één team werken aan het eindproduct. Kernwoorden hierbij zijn het maken van inhoudelijke keuzes, het omgaan met deadlines (tijdsbeheersing en planning), taakverdeling en samenwerking. De docent begeleidt dit proces met een aantal tutorials over feature-analyse, dateringsmethoden, materiaalkennis, analyse en presentatie van kwantitatieve gegevens en de rol van basisrapportages in de huidige Nederlandse archeologie.

Veldwerk-protocolboek
In deze keuzemodule leer je zelf verantwoordelijk te zijn voor de uitvoering, administratie en eerste uitwerking van een deel van een opgraving. Je zult ongeveer 4 à 5 weken in het veld staan, en 3 of 4 weken bezig zijn met de eerste uitwerking van de veldgegevens, waarvan verslag wordt gelegd in het zogenaamde protocolboek. Dit vak vormt een ‘proeve van bekwaamheid’ voor het vak van veldarcheoloog, en biedt een uitstekende voorbereiding op het werkveld.

Villa landscapes in the Roman North
De meest tot de verbeelding sprekende ontwikkeling op het platteland van de Gallische en Germaanse provincies.is ongetwijfeld het op grote schaal verschijnen van Romeinse villa’s. Dit leidde in veel streken tot het ontstaan van echte villa-landschappen. Deze cursus behandelt de meest recente theoriën en inzichten over het ontstaan van zulke villa-landschappen, de hiermee verbonden sociale, economische en culturele organisatievormen, alsook de relatie tot de urbane wereld. In deze module maken studenten kennis met de eerste resultaten van een groot lopend onderzoeksprogramma over deze thematiek.

Werkcollege archeologie Zuid-Italië
De VU kent een lange traditie van (veld)onderzoek in Zuid-Italië. Het is een regio waar we bij uitstek processen van interactie tussen verschillende bevolkingsgroepen kunnen bestuderen. Het gaat daarbij om de Griekse en Romeinse kolonisatie in dit gebied en de impact daarvan op lokale gemeenschappen en hun cultuur. Volgens de traditionele visie resulteerde deze culturele confrontaties in een snelle en ingrijpende hellenisering en romanisering die elk spoor van culturele eigenheid uitwiste. In dit studieonderdeel toetsen we niet alleen of dergelijke opvattingen juist zijn, maar bespreken we ook de bruikbaarheid van meer recente concepten en modellen.