prof. dr. J.M. (Johan) Koppenol

Aanwezig: vaak, maar onregelmatig: maak een afspraak

Personal web page in English

Specialismen: Nederlandse letterkunde 1550-1700; Gouden Eeuw; poëtica; rederijkerij; renaissancetoneel; editie; literatuur in Leiden; Jan van Hout; P.C. Hooft; Jacob Cats.

Onderwijs

Hoor- en werkcolleges op verschillende niveaus over de Nederlandse letterkunde van de vroegmoderne tijd. Recente colleges handelden over de poëzie van P.C. Hooft,  de canon van de Gouden eeuw; natuur en techniek in de Nederlandse letterkunde 1600-1800; rederijkersteksten.

Onderzoek

Mijn onderzoek kent verscheidene zwaartepunten. Ik heb in het verleden een reeks edities van 16de- en 17de-eeuwse teksten gemaakt. In 2012 zal de nieuwe editie verschijnen van De Gedichten van P.C. Hooft. Deze grote uitgave, waarin alle lyrische poëzie van Hooft is bijeengebracht, verzorgde ik samen met mijn collega Ton van Strien, en in samenwerking met Natascha Veldhorst die zich over de muzikale aspecten heeft gebogen. In de uitgave worden alle teksten van commentaar voorzien; er zal muzieknotatie worden opgenomen en de uitgave zal worden verrijkt met een CD met liederen van Hooft.

Mijn onderzoek richt zich verder vooral op de maatschappelijke achtergronden en maatschappelijke implicaties van literatuur in de vroegmoderne tijd. Onderwerpen die ik recent in mijn publicaties heb besproken zijn politieke aspecten in de poëzie van hooft, de verspreiding en de invloed van de brieven van D.V. Coornhert en de aandacht voor dieren in de poëzie van de Gouden Eeuw. Het hoofdproject waar ik op dit moment aan werk is een biografie van de dichter en jurist Jacob Cats (1577-1660).

Publicaties

Boeken en tekstedities:

• Halsema, J.D.F. van, Koppenol, J.M. & Peperkamp, B.J. (Eds.). (2009). Uitgaan op niveau: Vriendenboek voor Ad Zuiderent. Amsterdam/ Münster: Stichting Neerlandistiek VU/ Nodus Publikationen.
• Zuiderent, A.T., Koppenol, J.M. & Jansen, E. (Eds.). (2004). Een rijke bron, Over poëzie. Groningen: Historische uitgeverij.
• P.C. Hooft, Liederen en gedichten. Ed. Johan Koppenol, m.m.v. Emel Spaninks en Madeleine de Vetten. Amsterdam 2004.
• Jacob Cats, Verhalen uit de Trou-ringh. Amsterdam 2003.
• Het Leids ontzet. 3 oktober 1574 door de ogen van tijdgenoten. Amsterdam 2002.
• De schepping anno 1654. Oudere letterkunde en de verbeelding. Amsterdam 2001.
• Jacob Westerbaen, Gedichten. Amsterdam 2001.
• Leids heelal. Het Loterijspel(1596) van Jan van Hout. Hilversum 1998.
• Jan van Hout, Verzen voor de Leidse loterij en de rederijkerswedstrijd van 1596. Soest 1994.
• Anneke Huisman en Johan Koppenol, Daer compt de lotery met trommels en trompetten! Loterijen in de Nederlanden tot 1726. Hilversum 1991.

Belangrijkste artikelen:

• `Living to the letter. The correspondence of Dirck Volckertsz Coornhert'. In J. De Landtsheer & H. Nellen (Eds.), Between Scylla and Charybdis. Learned Letter Writers Navigating the Reefs of Religious and Political Controversy in Early Modern Europe Vol. 192. Brill's Studies in Intellectual History (pp. 281-301). Leiden, Boston: Brill, 2011.
• `Brieven aan de samenleving: Coornhert, zijn uitgevers en het Brieven-boeck'. In J Gruppelaar & G. Verwey (Eds.), D.V. Coornhert (1522-1590): polemist en vredezoeker. Bijdragen tot plaatsbepaling en herwaardering (pp. 65-83). Amsterdam: Amsterdam University Press, 2010.
• `Noah’s Ark disembarked in Holland. Animals in Dutch poetry, 1550-1700'. Intersections. Yearbook for Early Modern Studies, 7 (2007), 451-528.
• Requiem voor het vaderland. Hoofts Lijkklaght over Pieter Dircxz. Hasselaer (1617). Nederlandse Letterkunde, 12 (2007), 34-52.
• `The Early Reception of Montaigne in Holland: Van Hout, Coornhert and Spiegel'. Intersections. Yearbook for Early Modern Studies, 8 (2007), 141-172.
• `Muiderslot. P.C.Hooft en de Muiderkring’. In: Maarten Prak (red.), Plaatsen van herinnering. Nederland in de zeventiende en achttiende eeuw. Amsterdam 2006, 166-177.
• `Literatuur om van te dromen. Het ontstaan van de Nederlandse renaissanceliteratuur in visionaire teksten.’In: Nederlandse letterkunde 10 (2005), 280-298. 
• `Humor van de straat. De Koddige en ernstige opschriften van Hieronymus Sweerts.’ In: Ton van Strien en Roel Zemel (Ed.), `Daer omme lachen die liede'. Opstellen over humor in literatuur en taal voor Fred de Bree. Amsterdam: Stichting Neerlandistiek VU, 2005, 131-137.
• Ton van Strien en Johan Koppenol, `Enig redmiddel? Nog eens over het uitgeven van historische literatuur'. In: Tijdschrift voor Nederlandse taal- en letterkunde 120 (2004), 247-257.
• `Tritons en gaslicht. Verbeelding, realisme en actualiteit bij Gorter'. In: Ad Zuiderent, Ena Jansen & Johan Koppenol, Een rijke bron. Over poëzie. Groningen 2004, 65-75.
• `De Kleine Johannes als filmheld. Een onbekend scenario'. In: Literatuur 21 (2004), nr. 6, 30-35.
• `Een wereld apart? Zuid-Nederlandse rederijkerskamers in Holland'. In: L. Lucassen (red.), Amsterdammer worden. Migranten, hun organisaties en inburgering, 1600-2000. Amsterdam 2004, 93-108.
• `Het zakboekje van Piero. Profiel van een rederijker'. In: neerlandistiek.nl 2004.03
• `Pieter Cornelisz van der Mersch en de ingekeerde Leidse rederijkerij'. In: Conformisten en rebellen. Rederijkerscultuur in de Nederlanden (1400-1650). Red. B. Ramakers. Amsterdam 2003, 229-239.
• `Het sociaal-culturele leven'. In: Leiden. De geschiedenis van een Hollandse stad. Deel 2, 1574-1795. Red. S. Groenveld. Leiden 2003, 172-186.
• `De eerste keer. Adam en Eva in het paradijs van Jacob Cats.' In: Literatuur 19 (2002), 330-338.
• `Historiedrama in Schiedam: Het Spul van Joncker Franssen oorloch'. In: F. de Bree, M. Spies en R. Zemel (ed.), "Teeckenrijcke woorden" voor Henk Duits. Opstellen over literatuur, toneel, kunst en religie, meest uit de zestiende en zeventiende eeuw. Amsterdam [enz] 2002, 19-37.
• `Jacob Duym en de Leidse rederijkers'. In: neerlandistiek.nl 01.11 (2001).
• Johan Koppenol en Garrelt Verhoeven: `Krakeel in het bloemperk. Rederijkers, tulpen en vreemdelingenproblematiek in 1611'. In; Literatuur 18 (2001), 274-286.
• 'Piero, de zot van Leiden'. In: Literatuur 18 (2001), 234-243.
• 'Nodeloze onrust. Het roomse karakter van Vondels Gysbreght van Aemstel'. In: Nederlandse letterkunde 4 (1999), 313-329.
• 'Het gulden jaar 1600 in gedichten'. In: Holland 31 (1999), 252-260.
• 'Aan de weg van Delft naar Delphi: Jan van Hout en Aristophanes'. In: Kort Tijt-verdrijf. Opstellen over Nederlands toneel (vanaf ca 15550) aangeboden aan Mieke B. Smits-Veldt. Red. W. Abrahamse e.a.. Amsterdam 1996, 39-44.
• 'Jan van Hout: nieuwe vondsten'. In: Spektator 24 (1995), 188-201.
• 'Maatwerk: poëtiek, metriek en muziek bij Jan van Hout'. In: Dans der Muzen. De relatie tussen de kunsten gethematiseerd. Red. A.C.G. Fleurkens e.a. Hilversum 1995, 57-72.
• 'Jacht op een jongeling van `cleyn verstant': het omstreden auteurschap van het Leidse Armenrapport (1577). In: Holland 27 (1995), 13-30.
• 'Roem zonder rijm. Maurits verheerlijkt in het Onrijmich Vreuchden-liedt van Jan van Hout (1594)'. In: TNTL111 (1995), 24-43.
• 'Plautus in Leiden. Jan van Houts spel van Heer Feit en Vrouw Slinger'. In: De nieuwe taalgids 87 (1994), 289-300.
• 'Een tegendraadse poëtica. De literaire ideeën van Jan van Hout'. In: Jan van Hout, Voorrede Tot het Gezelschap'. Voorrrede bij zijn vertaling van Buchanans Franciscanus. Ed. K. Bostoen e.a.. Soest 1993, 3-25.
• 'In mate volget mi. Jan van Hout als voorman van de renaissance'. In: Spektator 20 (1991), 55-85.
• '(Naasten-)Liefde est Fondament. De Leidse rederijkers en de loterij van 1596'. In: De Zeventiende Eeuw 6 (1990), 27-33.

Overige activiteiten

• redacteur neerlandistiek.nl
• redacteur Feniks-reeks Nederlandse klassieken
• bestuurslid van de Jan Wagenaarstichting
• voorzitter van de adviescommissie `Geschiedenis en letteren' van het Prins Bernhard Cultuurfonds
• bestuurslid van de Stichting Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

Links

Tijdschriften: neerlandistiek.nl

Elektronisch beschikbare artikelen:
`In mate volget mi: Jan van Hout als voorman van de renaissance' (Spektator, 1992)
`Een tegendraadse poëtica. De literaire ideeën van Jan van Hout' (Van Hout, Voorrede, 1993)
`Nodeloze onrust. Het `roomse' karakter van Vondels Gysbreght van Aemstel' (Nederlandse letterkunde1999)
`Jacob Duym en de Leidse rederijkers' (neerlandistiek.nl 2001)
`Het zakboekje van Piero. Profiel van een rederijker' (neerlandistiek.nl 2004)

CV

Johan Koppenol is geboren op 16 juli 1965 in De Lier (Zuid-Holland). Hij studeerde Nederlandse taal- en letterkunde aan de Rijksuniversiteit Leiden van 1983-1989. Daarna was hij als aio verbonden aan de Leidse universiteit; doceerde enkele jaren aan de universiteiten van Groningen en Amsterdam (UvA). Sinds mei 2000 is hij als hoogleraar Oudere Nederlandse letterkunde verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Van 2002-2007 was hij als persoonlijk hoogleraar Nederlandse letterkunde van de Gouden Eeuw ook verbonden aan de UvA.